Śpiulkolot – co to znaczy i skąd się wzięło?

Śpiulkolot to żartobliwy neologizm oznaczający miejsce do spania, czynność zasypiania lub samo łóżko, który spopularyzowały internetowe memy i zwycięstwo w plebiscycie Młodzieżowe Słowo Roku 2021. Wyraz powstał od potocznego czasownika „śpiulkać” i przez kilka miesięcy żył własnym życiem w sieci, słownikach oraz reklamach. Poniżej wyjaśniamy, co dokładnie oznacza, skąd się wziął i dlaczego wywołał tyle emocji.

Czym jest śpiulkolot?

Najogólniej rzecz ujmując, śpiulkolot to miejsce do spania – może nim być łóżko, kanapa, legowisko psa, a nawet koc na podłodze. Słowo ma wydźwięk celowo zdziecinniały, co pasuje do internetowej mody na przesłodzone, pieszczotliwe formy. Drugie znaczenie dotyczy samej czynności: „iść do śpiulkolotu” oznacza szykować się do snu lub uciąć sobie drzemkę, z wyraźnym nawiązaniem do podróży – odlotu w krainę snów.

„Śpiulkolot – miejsce do spania, słowo nawiązujące do mema; śpiulkać to ‘spać’” – definicja ze Słownika Języka Polskiego PWN

Definicja opracowana przez Wydawnictwo Naukowe PWN podaje dwa warianty: miejsce do spania (czerpiące z memów) oraz dosłownie „samolot do spania”, „boarding do snu”. Jak zauważa językoznawca Bartek Chaciński, to trochę lotnisko, trochę legowisko. W internetowym slangu komunikat „lecę w śpiulkolot” zastępuje więc zwykłe „idę spać” i dodaje mu żartobliwego, ciepłego tonu.

Skąd się wzięło słowo śpiulkolot?

Podstawą stał się potoczny czasownik „śpiulkać”, który od dawna funkcjonuje w mowie rodzinnej jako zdrobnienie od „spać”. Do niego dodano cząstkę „-lot”, kojarzącą się z lataniem, samolotem i wyrażeniem „lecieć w spanko”. Tak powstał neologizm słowotwórczy łączący czułą formę z wyobrażeniem podróży snu. Podobne konstrukcje są typowe dla języka milenialsów, którzy chętnie używali „śpiulkać” w rozmowach z dziećmi lub partnerem.

Rozgłos przyniosły memy ze słodkimi, śpiącymi zwierzętami. Fotografie psów i kotów w legowiskach opatrywano podpisami w rodzaju „boarding do śpiulkolotu” albo „czas na śpiulkolot”. Szczególnie duża w tym rola przypadła instagramowemu profilowi Make Life Harder i podobnym kontom. To właśnie memiczne obrazki sprawiły, że słowo wyszło poza wąską bańkę i jesienią 2021 roku trafiło do głównego nurtu internetu.

„Trochę lotnisko, trochę legowisko” – Bartek Chaciński

Jak śpiulkolot trafił do plebiscytu Młodzieżowe Słowo Roku?

Plebiscyt Młodzieżowe Słowo Roku organizuje Wydawnictwo Naukowe PWN wspólnie z Uniwersytetem Warszawskim. Jego celem jest uchwycenie języka młodych ludzi i wyłonienie najpopularniejszego wyrażenia danego roku. Rok 2020 zakończył się bez rozstrzygnięcia, ponieważ najczęściej zgłaszane hasła były wulgarne lub polityczne. W 2021 roku regulamin zaostrzono, a na finałowej liście znalazło się 20 słów.

W finale głosowanie wygrał właśnie śpiulkolot, zdobywając 9 656 głosów. Tuż za nim uplasowało się „naura” (nowsza forma „nara”) z 9 401 głosami, a trzecie miejsce zajęła „twoja stara”. Wynik zaskoczył wiele osób, ponieważ wyraz ten kojarzył się bardziej z memami niż z realnym, codziennym językiem młodzieży. Badacze z Instytutu Języka Polskiego oraz jury, w tym prof. Anna Wileczek, podkreślali sympatyczny wydźwięk słowa, który mógł przesądzić o głosach internautów.

Wyniki głosowania – porównanie z poprzednimi latami

Dla lepszego zrozumienia kontekstu warto spojrzeć na dotychczasowych zwycięzców plebiscytu:

Inni finaliści plebiscytu 2021

Poza zwycięskim wyrazem w finałowej dwudziestce znalazły się określenia silnie związane z kulturą internetu i grami. Jury przybliżyło ich znaczenie w następujący sposób:

• „essa” – okrzyk radości, używany także jako powitanie lub pożegnanie,
• „cringe” – żenada, coś bardzo niezręcznego,
• „mrozi” – reakcja na coś żenującego (wyróżniona nagrodą Jury),
• „foliarz” – zwolennik teorii spiskowych, często w kontekście antyszczepionkowców.

Jak poprawnie używać śpiulkolotu w zdaniach?

Śpiulkolot odmienia się przez przypadki tak samo jak rzeczownik „lot”, więc bez trudu można mówić „w śpiulkolocie”, „do śpiulkolotu” czy „o śpiulkolocie”. Wyraz pasuje do nieformalnych rozmów, czatów i podpisów pod zdjęciami, natomiast nie sprawdzi się w pismach urzędowych ani poważnych tekstach.

W codziennej komunikacji internetowej oraz w wiadomościach do znajomych słowo pojawia się w wielu kontekstach. Jego żartobliwy ton dodaje wypowiedziom lekkości i autoironii.

Typowe sytuacje komunikacyjne

W praktyce sieciowej najczęściej spotykane zwroty ze śpiulkolotem to:

• „Po pracy od razu lecę w śpiulkolot” – na oznaczenie dużego zmęczenia,
• „Ten śpiulkolot jest strasznie niewygodny” – kiedy narzekamy na łóżko lub kanapę,
• „Kot już zboardował do śpiulkolotu” – komentarz o zwierzaku zwijającym się do snu,
• „Dobra, śpiulkolot wzywa” – zakończenie wieczornej konwersacji,
• „Plan na niedzielę: śniadanie, serial, śpiulkolot” – opis leniwego dnia.

Śpiulkolot w memach i reklamach

Najbardziej rozpoznawalne użycie dotyczy zwierząt – to właśnie w ich kontekście słowo zaczęło funkcjonować w sieci. Zdjęcia śpiących psów i kotów opatrywano podpisami „boarding do śpiulkolotu” lub „trwa śpiulkolot”. Nawiązanie do odprawy pasażerskiej nadało zwykłemu zasypianiu humorystyczny, lotniczy ton. Moda na ten mem sprawiła, że wyraz szybko przeniknął do marketingu. Przykładowo, sieć Lidl użyła go w reklamie legowisk dla psów, zachęcając do zapewnienia pupilowi wygodnego śpiulkolotu.

Dlaczego to słowo wzbudziło tyle emocji?

Wybór śpiulkolotu na Młodzieżowe Słowo Roku 2021 nie był wolny od kontrowersji. Część komentatorów wskazywała, że wyraz nie funkcjonuje w codziennym języku nastolatków, a jego popularność napędzili głównie dorośli internauci i twórcy memów. Znacznie częściej kojarzyli go milenialsi niż osoby z pokolenia Z. Zarzucano mu również „sztuczny” charakter, jakby został wykreowany na potrzeby konkretnego plebiscytu.

Z drugiej strony, sympatyczny, pozbawiony agresji wydźwięk słowa odróżniał go od haseł, które zdominowały edycję rok wcześniej. Po burzliwym 2020 roku wielu głosujących chciało po prostu czegoś przyjemnego i zabawnego. Śpiulkolot stał się symbolem zwrotu w stronę lżejszego, internetowego slangu pełnego zdrobnień i memicznych neologizmów. Mimo że szybko wyszedł z mody, pozostaje ciekawym przykładem, jak mem może na kilka miesięcy wejść do słowników i języka reklamy.